(Oude) dia’s en foto’s scannen

Fabrikanten van printers en scanners (vaak gecombineerd) hebben er alles aan gedaan om het moeilijk te maken, maar als je even een (oude) foto wilt scannen en opslaan kan dat via Picasa eenvoudig en snel. Ik ga er daarbij wel van uit dat het “apparaat” al bedrijfsklaar is aangesloten, dus dat de daarvoor minimaal benodigde programma’s al geïnstalleerd zijn.

Opmerking 1: bij standaard installatie van nieuwe apparaatsoftware worden er behalve de noodzakelijke drivers ook vaak overbodige programma’s geïnstalleerd, waardoor de suggestie wordt gewekt dat je ze persé nodig hebt om goed te kunnen gaan scannen. Niets is minder waar, dus kies altijd voor een aangepaste installatie zodat je kunt kiezen. Het besturingsprogramma (Twain-driver) heb je echter altijd nodig.

Opmerking 2: een eenvoudige combi printer-scanner is nooit geschikt voor negatiefstrookjes en ingeraamde kleinbeelddia’s. Daar zijn uitgebreidere flatbedscanners of speciale filmscanners voor zoals de Canoscan-3000F en de Epson Perfection V500-Photo (het scannen van grotere negatief- en diaformaten moet je uitbesteden – de apparatuur daarvoor is duur).
Als je toch al een gewone scanner hebt, kun je beter een kleine diascanner zoals van Unovia aanschaffen.

Opmerking 3: flatbedscanners zijn vaak handiger bij het scannen van stugge fotoalbums en plakboeken dan combi printer-scanners. Belangrijk is ook dat er rondom de glasplaat geen opstaande randen zijn die danig in de weg kunnen zitten - ook bij gebruik als eenvoudig kopieermachientje.

Scannen

Leg de foto goed vlak op de glasplaat (bij ingeplakte foto’s kan dat erg lastig zijn). Start dan Picasa en kies Importeren (linksboven). Zoek dan jouw “apparaat via de knop Appar(aat) kiezen (bij de linker rode pijl) en constateer dan tot je verbazing dat het (meestal) 2x wordt genoemd – welk moet je dan kiezen? In ieder geval niet die waarbij het woord TWAIN staat, want dan wordt het (meestal) erg ingewikkeld, dus kies dus de andere optie, want dan verschijnt er een eenvoudiger venstertje in het nog lege importvenster van Picasa.

picasa3 handleiding scannen 1

Opmerking: dit is een eenvoudig en universeel Windows-programmaatje voor scanners (de zogenaamde WIA-driver).De veel ingewikkelder Twain-driver van de fabrikant is meestal overbodig, tenzij het om de uitgebreidere instellingen gaat zoals bij dia’s en negatieven.

Klik onder het lege grijze vlak op de knop Voorbeeld (Preview) om een snelle proefscan te starten. De eerste keer duurt dat wat langer omdat de lamp nog moet opwarmen, maar dan verschijnt de foto (en omgeving) en kun je die heel globaal inkaderen door de stippellijnen te verslepen, want het fijne correctiewerk komt later wel in Picasa. Dus zoals hieronder links:

picasa3 handleiding scannen 2A picasa3 handleiding scannen 2B

Je kunt bijna alles scannen alsof het kleurenfoto’s zijn, maar je moet even nadenken over de gewenste resolutie. Daar is een simpele vuistregel voor: normale formaten (rond 10x15) 300 dpi, kleine formaten 600 dpi en grote formaten 150 of 200 dpi (dots per inch). Die instelling is altijd aanwezig, maar zit soms verborgen in een extra venstertje zoals hierboven rechts.

Opmerking: voor kleinbeelddia’s en negatieven moet de scanner een optische resolutie van tenminste 1200 dpi hebben – liever 2400 dpi. Vaak kunnen nog grotere getallen worden gekozen, maar dat is onzin en veroorzaakt alleen maar erg grote bestanden. Ik kan dat niet demonstreren omdat ik niet meer over de daarvoor geschikte scanner beschik.

Daarna kun je op de knop Scannen klikken en na een poosje zie je dan dit resultaat:

Opmerking: je kunt een gekantelde foto rechtop zetten met de knopjes rechtsonder, maar dat kan ook later nog. Dat geldt ook voor het corrigeren van een scheefstand en het wegsnijden van overtollige zaken. Vandaar dat je dan bij het scannen niet zo nauwkeurig hoeft te werken.

Opslaan

Helaas kun je dan in Picasa niet meteen verder om volgende foto’s te scannen zodat je links een hele verzameling krijgt die je samen kunt opslaan. Dus je moet deze foto eerst opslaan en dat doe je met de knop Alles importeren linksonder. Dan verschijnt er dit kleine, maar belangrijke venstertje:

picasa3 handleiding scannen 4

Als je al eerder een map hebt gemaakt voor de eerste opvang van je scans, moet je die map via de knop Bladeren (rechts) gaan opzoeken en selecteren. Zo niet, typ dan een geschikte naam voor een nieuwe map, bijvoorbeeld “Scanner” (zie linksboven).

Na een klik op de knop Voltooien wordt die map door Picasa aangemaakt als submap in de in de standaard map (Mijn) Afbeeldingen en de foto wordt opgeslagen met de voorlopige bestandsnaam “image.jpg” (de volgende met “image-1.jpg” enzovoort). Die map met die ene foto zie je dan meteen in het bibliotheekvenster van Picasa verschijnen zoals hieronder:

picasa3 handleiding scannen 5

Als dit voldoende is, kun je meteen met deze foto aan de slag. Maar als je er nog meer moet scannen, klik je weer op Importeren en begint het verhaal weer opnieuw. En dan moet je via de knop Bladeren de zojuist gemaakte map met de naam “Scanner” opzoeken, ook als je over een paar maanden weer iets moet scannen.

Corrigeren en ordenen

Na de gebruikelijke basiscorrecties in Picasa, ziet die stokoude foto er nog best aardig uit:

picasa3 handleiding scannen 6

En als zo’n foto onderdeel is van een systematisch project om oude foto’s en dia’s te gaan scannen, dan staat hij er op een gegeven moment keurig genummerd en gedocumenteerd tussen. Maar dat is wel een kwestie van heel gestaag en zorgvuldig doorwerken:

picasa3 handleiding scannen 7

Als je zo’n project gaat beginnen, kun je het beste in jaargangen denken en alleen de dia’s en/of foto’s scannen die ook voor je nageslacht nog de moeite waard kunnen zijn.

Scan eerst een selectie van de dia’s van dat jaar en daarna een selectie van de afdrukken van dat jaar en sla alles op met voorlopige bestandsnamen in een map met het jaartal als naam, bijvoorbeeld 1964.

Ga dan die globaal gescande beeldjes in Picasa corrigeren en min of meer chronologisch sorteren door de miniaturen naar de juiste plaatsen te slepen en verwijder bij nader inzien toch overbodige afbeeldingen of voeg bij nader inzien ontbrekende toe (dit hoeven niet altijd foto’s te zijn, maar bijzondere documenten uit dat jaar kun je ook scannen en toevoegen).

Voeg ook een introductiedia toe met het betreffende jaartal als toegevoegde tekst en hernummer tenslotte de hele serie met 1964-0 als startnummer. Bijna klaar!

Documenteren

Van zulke oude afbeeldingen weet jij nog bijna alles, maar je nageslacht vaak niets. Dus je ontkomt er dan ook niet aan om een minimale vorm van tekst toe te voegen in de vorm van korte onderschriften en eventueel een paar trefwoorden, zoals hieronder is gedaan:

picasa3 handleiding scannen 8

Opmerking: omdat die onderschriften en/of trefwoorden als IPTC-metadata worden toegevoegd aan de fotobestanden, zijn ze ook voor andere programma’s dan alleen Picasa toegankelijk en dat is belangrijk voor de (verre) toekomst.

Tenslotte zet je deze en andere jaargangen op één of meer Picasa cadeau-cd’s en uiteraard maak je ook regelmatig back-ups via Picasa, want deze enorme klus zul je door onverwachte computerpech niet graag over willen doen.

Als dit nou geen zinvolle besteding van je “ouwe dag” is, dan weet ik het ook niet meer.

Naschrift

Het is op zich niet onterecht dat ik de eenvoudige WIA-driver aanbeveel voor algemene en incidentele scan-activiteiten. Maar voor het scannen van grote aantallen mooie oude zwart-witvergrotingen is toch meer precisie vereist om een vergelijkbare kwaliteit te krijgen. Dus dan is de uitgebreidere TWAIN-driver toch te prefereren, maar de vele instelmogelijkheden zijn rampzalig verwarrend - de ontwerpers weten echt niet wat ze doen en dus bieden zij alles wat je maar kunt bedenken dat nuttig zou kunnen zijn.
De beste resultaten krijg je door de automatische belichting en verscherping uit te schakelen en zonodig een kleine handmatige correctie toe te passen om het histogram (als dat er is) binnen zijn grenzen te houden. Je zult dus altijd moeten onderzoeken wat in jouw driver mogelijk is.
Picasa heeft daarna voldoende mogelijkheden om de toonschaal nog wat te verbeteren en om alsnog een lichte verscherping toe te passen.

In het geval van oude kleurenfoto’s heeft Picasa ook voldoende mogelijkheden om een redelijk natuurlijke kleur-weergave te herstellen – maar er zijn grenzen: een naar vaal oranjebruin verkleurde foto is een hopeloos geval.

Deze pagina als pdf-bestand Open deze tekst als PDF