Zie ook: Intro Picasa 3.6

De letter H brengt mij ook bij het Histogram dat in Picasa vooral is bedoeld om je bij eventuele correctie van contrast en/of helderheid voor overdrijving te behoeden en daarom is het belangrijk om te vertellen hoe je ermee om moet gaan.

In bijna alle boeken over digitale fotografie wordt het dure programma Photoshop gebruikt om de effecten van allerlei bewerkingen te demonstreren en daarbij wordt vaak het zogenaamde histogram als uitgangspunt genomen. Dat kan er bijvoorbeeld zo uitzien:

De zwarte grafiek is als het ware de som van de afzonderlijke grafieken voor de drie hoofdkleuren rood, groen en blauw (RGB) waaruit het fotografische beeld is opgebouwd. Je ziet dan in één oogopslag hoeveel pixels er van zwart (links) naar wit (rechts) aanwezig zijn en bij normale foto’s zullen de meeste pixels een gemiddelde intensiteit hebben en dus zal er meestal in het midden een “berg” liggen. Maar je ziet ook dat het verloop heel grillig en per kleur anders is. Ik ga hier verder niet op in – het is maar een willekeurig voorbeeld.

Wat kun je met deze informatie? Als een foto (na scheefstandscorrectie en bijsnijden) naar je zin is, hoef je er ook niets mee. Maar die boeken gaan er nu juist over als die foto nog niet naar je zin is en wat je dan met zo’n histogram kunt doen om verstandige correcties aan te brengen. En dan gaat het natuurlijk alleen om de instellingen die invloed hebben op contrast en helderheid en misschien op kleur.

In Picasa vind je die instellingen vooral op het paneel Afstellen in het bewerkingsvenster en als je dan rechts onder de blauwe balk op het driekleurenknopje klikt, verschijnt er rechts ook een histogram in beeld dat nauwelijks stoort en bij rechtmaken of bijsnijden tijdelijk verdwijnt:

Het is maar een kleine semitransparante afbeelding, dus je ziet de foto er nog een beetje doorheen. De afzonderlijke histogrammen van de hoofdkleuren staan door elkaar en dat maakt de interpretatie iets lastiger, maar daarover moet je je maar niet druk maken.

Opmerking: de toegevoegde informatie over de gebruikte camerainstellingen is grappig en soms misschien leerzaam, maar natuurlijk niet echt van belang.Je ziet nog meer gegevens als je op de toetsen Alt+Enter drukt (Eigenschappen). Deze info heet EXIF.  

Het is bijna onmogelijk om de grafiek afzonderlijk te tonen, dus wat ik hieronder laat zien, is niet zo heel veel duidelijker:

De blauwe piek rechts wordt natuurlijk veroorzaakt door de overmaat aan helder blauw in de lucht, maar voor de rest is het “spectrum” tamelijk vlak terwijl de foto toch een normale indruk maakt. Maar dat is eigenlijk niet juist, want de wolkenlucht zet zich ook voort in de ruiten van het flatgebouw en dat is de reden dat de “bergen” rechts in het histogram liggen.

Het histogram wordt iets gemakkelijker te interpreteren als ik via het paneel Effecten een zwart-wit versie van dezelfde foto maak:

Er is dus een overmaat aan lichte partijen en maar een relatief klein aandeel van donkere (voornamelijk de onderzijde van het kanon en de ruiten in de uitkijktoren). De foto is dus als het ware een beetje uit balans en het is de vraag of daaraan iets te verbeteren valt?

Op het paneel Afstellen zijn er 4 schuifjes beschikbaar Licht invullen, Accenten en Schaduwen en Kleurtemperatuur. Die hebben een direct zichtbaar effect op het histogram en dan is het ook meteen duidelijk wat die regelaars precies doen. Met “Licht invullen” schuift de hele grafiek naar rechts (in kleur worden ook de pieken rechts hoger), maar met “Accenten” schuift vooral het rechter deel naar rechts (dus richting wit) en met “Schaduwen” schuift vooral het linker deel naar links (dus richting zwart).

Opmerking: uiteraard heeft het schuifje voor de Kleurtemperatuur in deze zwart-wit versie geen effect, maar in de kleurenversie wel, want dan zie je dat blauw of rood meer worden bevoordeeld, waardoor er grote verschuivingen in het berglandschap plaatsvinden.

Het is leerzaam om hiermee te “spelen” en dan te kijken of het effect dat je in de foto ziet klopt met de verandering in de grafiek. Je ervaart dan dat je hierbij gauw te ver kunt gaan, want dan zie je (als je goed oplet) dat de witte grenslijnen ook geleidelijk worden opgevuld en dat betekent dat je links te veel pixels zwart en/of rechts teveel wit hebt gemaakt die dat oorspronkelijk nog niet waren (dat heet "clipping" – als het om een muziekopname ging, zou dat effect niet om aan te horen zijn).

Hieronder heb ik deze overdrijving met rode lijntjes aangegeven omdat ze anders nauwelijks zichtbaar zou zijn.

In feite maak je dan de toonschaal “armer” en je zult dus per foto moeten beoordelen in hoeverre dit acceptabel is. En dat is voor een deel natuurlijk wel een kwestie van smaak, maar ook van je visuele herinnering aan de betreffende scène.

Opmerking: dit laatste is ook de reden dat het belangrijk om nieuwe foto’s zo snel mogelijk op je computer te zetten en te corrigeren omdat je herinneringen dan nog vers zijn. Daarom is het ook moeilijker om foto’s van anderen te corrigeren – dat hadden zij moeten doen.

De zwart-wit versie ziet er na deze ingreep zo uit:

En de kleurenversie zo:

In beide gevallen is er sprake van overdramatisering van dit lichte tafereeltje van “schots en scheve zaken” die niet zo passend is (de kale witte vlek in de wolk rechts van de toren is zelfs lelijk). Maar dankzij het histogram is de oorzaak daarvan nu helemaal duidelijk en dat betekent dus dat zulke correcties toch niet helemaal een “kwestie van smaak” zijn.

Opmerking: dit geldt zeker voor klakkeloos gebruik van de 3 automatische correcties op het paneel Basisbew(erkingen): Auto-contrast, Auto-kleur en “Ik doe een gok”.
Die zijn vooral bedoeld voor “hopeloze gevallen” en dat zijn meestal sterk onderbelichte (of overbelichte) foto’s die je om sentimentele redenen nog niet hebt verwijderd of scans van oude foto’s met grote kleurafwijkingen. Soms kun je ze daarmee nog “redden” – althans wat minder onacceptabel maken. Gebruik van het histogram heeft dan weinig zin.

Hoewel de eenvoudige instelmogelijkheden van Picasa niet vergelijkbaar zijn met de extreem uitgebreide mogelijkheden van Photoshop, zijn ze voor de gewone fotoliefhebber ruim voldoende. In twijfelgevallen kan het histogram je dus helpen om overdrijving te voorkomen en dat is in Picasa tevens de belangrijkste functie ervan.

Opmerking: de enige instelmogelijkheid die ik soms in Picasa mis, is een schuifje om een foto iets donkerder te kunnen maken - dus om het hele histogram iets naar links te kunnen schuiven. De nulpositie van het schuifje “Licht invullen” zou eigenlijk op ¼ moeten liggen. De ontwerpers hebben in Picasa3 dit simpele verzoek helaas nog niet gehonoreerd.